Wij kunnen er niks aan doen

30 maart 2012 § Een reactie plaatsen

In haar column in de Volkskrant van 12 maart jl. brak Edith Tulp de staf over de nog altijd onbedwingbare neiging van blanken om Afrikanen zielig te vinden. Vermanend heeft Edith in haar stuk de Nederlanders toegesproken die het maar niet kunnen laten om bij hun eerste bezoek aan een Afrikaans land letterlijk flink uit te pakken met balpennen, schriftjes, T-shirts en wat al niet nog meer aan goedbedoelde rommel voor arme zwarte kindertjes in arme zwarte dorpjes.  Helemaal bont maakte het een mevrouw die Edith ooit als reisleidster in haar groep meemaakte en die het presteerde om zwarten gedurende de reis blij te maken met haar thuis opgespaarde oude kerstkaarten. Vandaar Ediths hartenkreet aan het adres van haar blanke lezers om nu eindelijk eens normaal te gaan doen en op te houden met het denigreren van Afrikanen als eeuwige pechvogels. Het wordt volgens haar immers de hoogste tijd om Afrikanen tegemoet te treden als gelijkwaardige medeburgers; niet als schlemielen goed voor een aalmoes. Ik ben het hartgrondig met Edith eens al ben ik ook bang dat er nog heel wat bewustwordingscursussen aan te pas zullen moeten komen om die merkwaardige blanke afwijking van selectieve vrijgevigheid uit te bannen. Misschien is die wel genetisch bepaald. In ieder geval dateert die niet van vandaag of gisteren. Halverwege de negentiende eeuw stak de Engelse schrijver Charles Dickens al de draak met zijn karikatuur van de blanke weldoener in het personage van mevrouw Jellyby die alles veil had voor verdrukte negertjes in de Niger delta. In mijn eerdere blogs heb ik al eens stilgestaan bij de hedendaagse Jellyby-klonen zoals de hulptroepen uit Appelscha die Zuid-Afrika kwamen steunen gekleed in T-shirts met het opschrift “Appelscha voor Afrika”.

Volgens de Britse historicus Basil Davidson was er tot aan het einde van de Middeleeuwen helemaal geen sprake van een tegenstelling tussen blanke superioriteit en zwarte minderwaardigheid. De onderlinge verhoudingen tussen blank en zwart werden volgens Davidson nu juist gekenmerkt door wat Edith in haar column bepleitte; wederzijdse gelijkwaardigheid. De daarop volgende slavernij, imperialisme en kolonialisme hebben van die wederzijdse gelijkwaardigheid droevig weinig overgelaten zodat wij nu nog altijd met de gebakken peren zitten; schuldgevoel en die daaruit voortvloeiende reflex van iets ‘goed te willen maken’. Als 18-karaats baby boomer kan ik mij nog heel goed herinneren hoe ik in die traditie opgroeide dankzij de missionarissen die in de vastentijd ook op mijn school films over Afrika kwamen tonen. Dat waren bibberige zwart/wit beelden met strepen waarop je schooltjes zag, ziekenhuisjes onder palmbomen; waarbij werd uitgelegd hoeveel werk er in het verre Afrika nog aan de winkel was. Ik heb het nog altijd in mijn collectie; het inmiddels omstreden geworden album van ‘Kuifje in Afrika’ dat ik met net zoveel plezier las als alle andere albums van Hergé zonder destijds ook maar een moment stil te staan bij het racistische karakter van het stripverhaal.

Tja, wij blanken staan voor de niet geringe opdracht om eens grote schoonmaak te gaan houden in onze bovenkamers. Weg met de stereotypen, weg met de bevooroordeeldheid. Zuid-Afrika is daar ook nog steeds volop mee bezig. Al moet het gezegd dat de blanke minderheid alhier zich nog niet bovenmatig uitslooft om de in het land zo scheefgegroeide verhoudingen weer enigszins recht te trekken. Maar ook vanuit de zwarte hoek wordt dat proces er niet gemakkelijker op gemaakt. Zoals ik twee weken geleden schreef, lijkt Zuid-Afrika na het aanvankelijk zo hoopgevende ideaal van Nelson Mandela’s niet-raciale samenleving op dit moment te blijven steken in dat van een raciaal land van daders en gegradeerde slachtoffers. Waar Mandela er zo schitterend in slaagde om mensen ervan te overtuigen dat je op een constructieve manier tot elkaar veroordeeld kunt zijn, hebben zijn opvolgers nu veel meer een sfeer geschapen waarin de roep om eindelijk maar eens af te gaan rekenen met al het onrecht uit het verleden steeds luider en ook steeds scheller wordt.

Buitenbeentje op het continent

24 februari 2012 § 1 reactie

Binnen de kortste keren stampte Truus een hospitium uit de grond waar terminale aidspatiënten in ieder geval nog op een enigszins menswaardige manier konden sterven. Aan zulke opvangmogelijkheden was groot gebrek; het rampzalige aidsbeleid van de regering onder President Thabo Mbeki liet ook niet veel anders meer over dan het de stervenden zo draaglijk mogelijk te maken. Op veel plaatsen elders ontstonden vergelijkbare  initiatieven. Zo ontwikkelde Zuid-Afrika zich sinds Mandela’s vrijlating en onder het juk van de aids-epidemie tot een deerniswekkend land dat hulp kon gebruiken; heel veel hulp. « Lees de rest van dit artikel »

Hardleerse types

13 januari 2012 § Een reactie plaatsen

Bij mij thuis aan de keukentafel barstte een programmamaakster uit Nederland ooit in tranen uit. Een hele lange bloedhete dag was zij op reportage geweest voor een mooi verhaal over een lokaal radiostation op het platteland van Zuid-Afrika. Het bijzondere van dat radio-initiatief: het was een exclusieve vrouwenaangelegenheid. De vrouwen maakten er de dienst uit. Zo’n vooruitstrevende aanpak in een traditionele omgeving kon rekenen op veel geldelijke steun onder andere vanuit Nederland. Vrouweninitiatieven; daar stonden donoren immers met zakken geld voor in de rij. Maar de reportagedag had de Nederlandse programmamaakster duidelijk gemaakt dat er helemaal niks van klopte. De mannen uit de gemeenschap hadden een stokje gestoken voor teveel vernieuwing. Zij voerden het woord, de vrouwen luisterden zwijgend toe en als hen al werd toegestaan om vragen te beantwoorden; kwam er geen verstandig woord uit. Het is waar; bemoeienis van buitenstaanders bij Afrikaanse aangelegenheden, daar schieten je vaak de tranen bij in de ogen. « Lees de rest van dit artikel »

Nietsnutten, weg ermee!

6 januari 2012 § 2 reacties

Vrouwenwerk in Ghana's Upper Region

Als het voor wat betreft Sjaan ging om zure ernst dan had dat specifiek betrekking op Ghanese mannen. Zij zag daarin slechts obstakels bij de vooruitgang van het land. “Kijk”, mopperde ze tegen mij, “daar zit weer zo’n stelletje nietsnutten. Laat de vrouwen maar voor alles opdraaien!” Op onze wandeling terug van de ‘outdooring’ passeerden wij inderdaad een groepje ontspannen mannen die, gezeten op krukjes voor een lemen behuizing, met de waardige tevredenheid van gelauwerde generaals een heel regiment flessen Star bier overzagen. Zij waren wat je noemt “Star Brite for Life” waartoe de enorme reclameborden van het biermerk overal in het land de gebruikers ervan opriepen. Dit soort schalksheid was aan Sjaan niet besteed.         « Lees de rest van dit artikel »

Massaontslag aan de rand van de Sahel

16 december 2011 § 2 reacties

Een wezenlijk onderdeel van het Wereldbankproject waarvoor ik in de noordelijke provincie van Ghana ging werken, waren de boerendistributiecentra; loodsen van waaruit kunstmest, zaden en landbouwgereedschap aan de lokale bevolking ter beschikking zouden komen. Brige Bowrie was de ingenieur onder wiens verantwoordelijkheid die distributiecentra gebouwd zouden worden. Brige was van Engels/Keniase afkomst, in Zuid-Afrikaans lingo een kleurling dus. « Lees de rest van dit artikel »

Een winkelhaak in mijn verwachtingen

9 december 2011 § 2 reacties

Botsende belevingswerelden; als er nou één sector is die daarop het patent heeft verworven, dan is het wel die van het ontwikkelingswerk. Dat merkte ik voor de eerste keer toen ik in Ghana was betrokken bij een grootscheeps ontwikkelingsproject dat de achtergebleven boerenbevolking in de meest noordelijke provincie van het land, de Upper Region, vooruit wilde helpen met uitgekiende voorlichting en training op het gebied van verbeterde landbouwtechnieken. « Lees de rest van dit artikel »

Wat zal het zijn? Groot of klein?

25 november 2011 § 2 reacties

De Zuid-Afrikaanse zakenman Bhabhalazi Bulunga die ik vorige week aanhaalde uit het Volkskrantverhaal van Evelien Groenink, rakelde met zijn pleidooi voor een grootschalige aanpak van bijvoorbeeld landbouwontwikkeling een discussie op die al net zo oud is als het ontwikkelingswerk zelf; grootschalig versus kleinschalig? Wat zal het zijn? « Lees de rest van dit artikel »

In het land van de blinden

18 november 2011 § 1 reactie

Een paar maanden geleden alweer schreef journaliste Evelien Groenink in De Volkskrant een kritische beschouwing over ‘fair trade,’ die Groenink beschouwt als een westers speeltje van de goede bedoelers. Ik moest bij het lezen van Groeninks verhaal erg lachen om de door haar in het artikel aangehaalde onderzoeksjournalist Eric Mwamba die over de promotors van fair trade zegt: “De boeren verstoppen zich als ze een fair trade type aan zien komen. Voor je het weet, hebben ze gezien dat je kind meehelpt met plukken en staat je product gebrandmerkt als ‘slaafchocola’. Om die aanhaling moest ik zo lachen omdat het mij herinnerde aan een heel vergelijkbaar voorval van heel lang geleden toen fair trade nog moest worden uitgevonden, maar dat wel treffend illustreert hoe weinig er bij goede bedoelers veranderd is. « Lees de rest van dit artikel »

De BB of Behulpzame Blanke

26 oktober 2011 § 2 reacties

Weer terug van een bezoek aan Nederland stond ik bij aankomst op de Oliver Rolihlahla  Tambo International Airport in Johannesburg met een groep Nederlanders in de rij te wachten op de paspoortcontrole. De leden van die groep droegen allemaal hetzelfde t-shirt met op de rug de tekst: “We care for the world! Do you?” Op het front van hun shirt stond zoiets te lezen als: “Appelscha voor Afrika”. Zo was ik dus oog in oog komen te staan met een vierde specimen van het Caucasische ras; de Behulpzame Blanke. « Lees de rest van dit artikel »

Waar ben ik?

Je bekijkt nu de Ontwikkelingshulp categorie van pjvandenakker.